13.12.18

Φώτης Σχοινᾶς - Ὁ ἅγιος Πορφύριος καὶ ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ γλῶσσα

Σχετική εικόνα


γιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης εναι νας σύγχρονος γιος κα μάλιστα νας π τος μεγαλύτερους γίους λων των ποχν, πως ποφάνθηκε σύγχρονος πίσκοπος. χι νας πλς γιος, λλ νας γιος σχεδν πάνσοφος μ τ Χάρη το γίου Πνεύματος. πως χει γραφε « πατρ Πορφύριος κατεχε νο δυνάμενο ν περίπταται πάνω π τος ορανος κα ν κατέρχεται ως τς βύσσους, νο παντοδύναμο μ τ Θεία Δύναμη, παντεπόπτη μέσα στ θεο Φς, παντογνώστη μέσα στν νθεη Γνώση. Μ τν νορατική του δύναμη, τ το νθρώπου, τ ποα δν γνωρίζει “ε μ τ πνεμα τ το νθρώπου”, κενος τ γνώριζε μ τ Πνεμα το Θεο». (Χρυσοστόμου Μοναχο Διονυσιάτου, Θες Λόγος κα νθρώπινος λόγος, ερ Μον γίου Διονυσίου, γιον ρος 1998, σελ. 449).

ποτελε ξεχωριστ νδιαφέρον λοιπν ν δομε τς πόψεις νς τόσο θεοφωτίστου νο γι τν ρχαία λληνικ γλώσσα.Νομίζω ναγκαο ν σημειώσω τι παρουσιάζω μόνον σες γ γνώρισα κα ατς λλειπτικ λόγω στενότητος χώρου. Μπορε ν πάρχουν κα λλες, ξίσου περισσότερο νδιαφέρουσες.
γιος Πορφύριος θεωρε πολ σημαντικ πράγμα τν ρχαία λληνικ γλώσσα. Κα τοτο γιατ σ ατ τ γλώσσα χουν γραφε πρωτογενς πολ σπουδαία πράγματα κα βαθι νοήματα κα κυρίως γιατ σ ατ τ γλώσσα διετυπώθη πρωτογενς τ σωτηριολογικ μήνυμα το Χριστιανισμο. Θεωρε τι τυχν γκατάλειψή της συνεπάγεται μεγάλη πνευματικ πτώχευση κα νδεια. σαύτως εναι τς γνώμης τι τ παιδι πρεπε ν μαθαίνουν τν ρχαία λληνικ γλώσσα: « γλώσσα εναι σπουδαο πράγμα. χουν πε τόσο βαθι πράγματα σ- ατ τν γλώσσα κα δν πρέπει μες ν τν φήσουμε, γιατ θ φτωχύνουμε πολύ. Θ καταργηθον λα, λλ στερα π χρόνια ο νθρωποι θ ναζητήσουν πάλι τν παλι γλώσσα κα τ κείμενα κενα. Γιατ θ κουραστον, θ δειάσουν. λέξη πο χρησιμοποιε παλις χει σημασία. φράση “μέσα στν Χριστ” διαφέρει π τν φράση “ν τ Χριστν Χριστ” κα ς φαίνεται τι εναι τ διο. Λοιπόν, πρεπε ν συνεχίσουν ν μαθαίνουν τ ρχαα τ παιδι κα ο λογοτέχνες, ο ποιητς ς γραφαν στν νέα, πως θέλουν, κα ς τος διαβάζουν τ παιδι κα λοι. κείνη τν γλώσσα μως ν μν τν φήναμε, δν πρεπε. Φτωχαίνουμε πολ» (Μαθητεύοντας στν Γέροντα Πορφύριο, κδ. Σταμούλη, θήνα 2011, σελ. 289-290. πίσης βλ. ννας Κωστάκου, Συνομιλώντας μ τν Γέροντα Πορφύριο, 2η κδοση, κδόσεις Μεταμόρφωσις το Σωτρος, Μήλεσι 2014, σελ. 103-104). Ατ πο μφαντικς τονίζει θεοφώτιστος Γέροντας εναι τι φτωχαίνουμε πολ πνευματικ μ τν γκατάλειψη τς ρχαίας λληνικς γλώσσας.
πανέρχεται γιος Πορφύριος στν ναγκαιότητα κμαθήσεως τς ρχαίας γλώσσας π τ σύγχρονα παιδιά. κμάθησή της δν εναι περιττή. Ο λόγοι γι τος ποίους δυσκολεύονται τ σύγχρονα παιδι ν μάθουν τς παλαιότερες μορφς τς νιαίας γλώσσας μας εναι ψυχολογικοί. Ατ καθ᾿ αυτν κμάθηση τς ρχαίας δν εναι δύσκολη, λλ προσκρούει σ ψυχολογικο τύπου δυσκολίες κα ναστολές. σαύτως γιος Πορφύριος θεωρε τν διδασκαλία τς ρχαίας σχυρ κγύμναση το νο: «Δν πρεπε ν πάψουν ν μαθαίνουν στ παιδι τν παλι γλώσσα. Εναι ψυχολογικο ο λόγοι πο δυσκολεύουν τ παιδι στν μάθηση, χι πς εναι δύσκολο ν μάθουν ρχαα. Κα ταν μι σπουδαία σκηση ατ γι τ παιδιά. Μι ξάσκηση το νο». (Μαθητεύοντας στν Γέροντα Πορφύριο, κδ. Σταμούλη, θήνα 2011, σελ. 289. πίσης βλ. ννας Κωστάκου, Συνομιλώντας μ τν Γέροντα Πορφύριο, 2η κδοση, κδόσεις Μεταμόρφωσις το Σωτρος, Μήλεσι 2014, σελ. 103-104). Βέβαια νομίζω πς ταν ναγκαο / συνομιλητς/συνομιλήτρια το Γέροντος ν το ζητήσει ν ναλύσει διεξοδικώτερα τν ποψή του ατή, τι δηλαδ εναι ψυχολογικο ο λόγοι πο μποδίζουν τ παιδι ν μάθουν ρχαα λληνικά.
γιος Πορφύριος, καίτοι λιγογράμματος, κατανοε μ κπληκτικ τρόπο τν λογικ-μαθηματικ δομ τς ρχαίας λληνικς γλώσσας. κάθε λέξη εναι στν προσήκουσα, στν κατάλληλη θέση. Τίποτε τ πλεονάζον λλεπον. ντως ατ εναι μεγάλη ξία τς ρχαίας λληνικς γλώσσας: νοηματικ πύκνωση, λιτ δομή, τ φοριστικ κα γενικευτικ φος της πο τν καθιστ κατάλληλο ργανο γι τν φηρημένη σκέψη. Μ λίγες λέξεις κα μ στέρεα λογικ δομ κφράζει πολλ κα βαθι νοήματα. «Διαβάζω στν Γέροντα τ κείμενο “Διήγησις περ γάπης πάνυ φέλιμος” π τ Μηναον το Σεπτεμβρίου (8η το μηνός), που, μεταξ λλων, ναφέρονται κα τ ξς: “...τί τος λογισμος δι᾿ μ πολιορκ κα ταράττ, νθρωπε;”.
Κα Γέροντας σχολιάζει:
᾿ ρέσει ατ γλώσσα. Δν τν καταλαβαίνω μ εκολία, λλ μ᾿ ρέσει. Μο φαίνεται πι γία. Δν ξέρω γιατί. σως κάνω λάθος.
-Μήπως ξαγιάζεται κα γλώσσα π τ νοήματα πο κφράζει; Σ᾿ ατ τν γλώσσα χουν κφραστε πολλ κα πολ σημαντικ πράγματα.
-Ναί, κα ατό. λλ μ᾿ ρέσει πο κάθε λέξη εναι κριβς στν θέση της. Δν εναι λίγο πι δ, λίγο πι κε. Σν πέτρα πο μπαίνει π τν κτίστη στν θέση πο εναι γι᾿ ατήν. “ τς στειρώσεως μεταβολή, τν κοσμικν τν γαθν, διέλυσε στείρωσιν...”. Πόσα λέει μ λίγες λέξεις! Γι ν τ ξηγήσεις θέλεις πολλ λόγια. Μ᾿ ρέσει σ᾿ ατ τν ρχαία γλώσσα, πο κάθε λέξη εναι στν θέση της κα δν μπορες μ λλη ν πες ατ πο λέει» (Μαθητεύοντας στν Γέροντα Πορφύριο, κδ. Σταμούλη, θήνα 2011, σελ. 294-29. πίσης βλ. ννας Κωστάκου, Συνομιλώντας μ τν Γέροντα Πορφύριο, 2η κδοση, κδόσεις Μεταμόρφωσις το Σωτρος, Μήλεσι 2014, σελ. 108-109-110). Σημαντικ κα ατ πο λέγει τι ατ γλώσσα, ρχαιότροπη κκλησιαστική, το φαίνεται πι «γία» π τ σύγχρονη νεοελληνική. Κα τν προτιμ, στω κα ν τν δυσκολεύει λίγο πλήρης κατανόησή της. Βασισμένοι στν θεοφόρο Γέροντα γιο Πορφύριο μπορομε ν πομε μ βεβαιότητα τι παρ τν ποια δυσκολία κατανοήσεώς της φείλουμε ν διατηρήσουμε τ πατροπαράδοτη γλώσσα τουλάχιστον στν Λειτουργικ χρήση της. γκατάλειψή της θ σημάνει δραματικ πνευματικ πτώχευση κα πνευματικ ζημία, θέση πο λλωστε σπάζεται κα διαλαλε κα π. Σωφρόνιος Σαχάρωφ.
κτς μως π τ λογικότητα Γέροντας τονίζει κα τ μουσικότητα τς ρχαίας γλώσσας: « γλώσσα λληνικ εναι μουσική. Ατο πο παλαι ξέρανε καλ τ γλώσσα, μέσα πως τ ψαλλαν, πως τ μιλοσαν λα τ νοήματά των, ψυχικά, πως τ ασθάνονταν, τ μετέδιδαν κριβς μ τος τόνους, τ βαρεία, τν ξεία, τν περισπωμένη καί, δν ξέρω κι γώ, πς τ λένε» (Εαγγέλου Χρ. Καραδήμου, Βίος κα πολιτεία το σίου γέροντος Πορφυρίου, κδόσεις Μεταμόρφωσις το Σωτρος, Μήλεσι 2011, σελ. 598).
Γι ν κφράσει τ μουσικότητα κα τν αστηρ λογικ δομ τς ρχαίας γλώσσας π. Πορφύριος χρησιμοποιε τ ρο «σοδομική», δικς του μπνεύσεως: « λληνικ γλώσσα χει πολύτιμους θησαυρούς, εναι γλώσσα πο πλούτισαν ο λληνες Πατέρες τόσο ραία κα τν τόρνευσαν· καναν τ χτίσιμό της τόσο τέλεια, σ ν εναι - μι λέξη ν π - “σοδομική”. Τί θ πεσοδομική”; Ν σς π γώ. Δν τ χω διαβάσει σ λεξικό, λλ μόνος μου ν σς π πς τ καταλαβαίνω. Ξέρετε, χομε στ μοναστήρι κάτι τσιμεντόλιθους, ο ποοι λοι χουνε βγε π να καλούπι. Ατο ο τσιμεντόλιθοι λοι εναι σοδομικοί, ταιριάζουνε που ν τος βάλεις. Λοιπόν, παλαι δν εχανε τσιμέντο ν κάνουνε καλούπια, λλ παίρνανε τ μάρμαρα κα τ μετρούσανε τ δια κα τς γωνίες τους, τ ψος, τ βάθος, μ τ χιλιοστό. Τν κρόπολη κα πολλ μνημεα πο εχανε κτίσει, τσι τ εχανε μετρήσει. Δηλαδ ταιριάζανε. τσι, λοιπόν, κα ο Πατέρες τς κκλησίας, λλ κα ο ρχαοι συγγραφες, ο Πατέρες το θνους - μπορομε κι κείνους ν τος πομε Πατέρες - ξέρανε τόσο καλ τ γλώσσα, στε, ταν μιλοσαν, δν μποροσαν ν πονε μι λέξη πο δν ταίριαζε μ τ θέμα πο λέγανε. λέξη “σοδομικ” εναι δική μου λέξη, δν ξέρω ν πάρχει. Κοιτάξτε τώρα στ λεξικό. Μ συγχωρετε, γ ατ τ λέγω π μόνος μου, δν τ ξέρω, δν τά χω διαβάσει. Ρωτάω σς πο ξέρετε γράμματα. -“σόδομος”: κτισμένος κατ σειρς σομεγεθν λίθων· τεχνοτροπία το κατ᾿ σους δόμους κτισίματος. -γώ ατ δν τ ξέρω, λλ φαίνεται φώτισις Θεο. Εναι π τν Θεό, π᾿ εθείας! Στ λόγο, μως, καταλαβαίνεις τι λόγιος χει ταιριαστς λέξεις πο λέγει σ κάθε πόθεση. ταν δν εναι ταιριαστς ο λέξεις τς λέμε “σόλοικες”. Τ γράψιμό σου, λέμε, εναι σόλοικο. λληνικ γλώσσα εναι σοδομική. Τ σοδομικόν, πως γ τ καταλαβαίνω, χει σειρά, μαλότητα, γραμμή. Κανες δν ξέχει πι ξω πι μέσα χει κενό. τσι συμβαίνει κα μ τν σοδομικ γλώσσα. Π, π, τί ραα πράγματα! Θυμστε τος λόγους το γίου Γρηγορίου το Θεολόγου, το γίου ωάννου το Χρυσοστόμου, στν ρχαία γλώσσα; Μοιάζουνε μ το Δημοσθένη κα μ λων τν ρητόρων. Ατος τος εχανε μελετήσει, τος εχανε φάει, τρόπον τινά, ο Πατέρες. Ναί, λλ ζοσαν μ τ Πνεμα το Θεο κα τσι στ ργα τος εχαν τέλειο περιεχόμενο κα τ ξέφραζαν μ τν τέλεια γλώσσα τους. Τος ρχαίους τους εχαν ξεπεράσει στ δομή» (Γέροντος Πορφυρίου Καυσοκαλυβίτου, Λόγοι περ πνευματικς ζως, ερ Μον Χρυσοπηγς, Χανι 2010, σελ. 106-107-108). ρχαία γλώσσα κατ τν θεοφόρο Γέροντα χει τέλεια δομή· τίποτε τ πλεονάζον, τίποτε τ λλεπον, τίποτε δν περισσεύει, τίποτε δν λείπει. χει σφιχτ συντακτικ πλοκ σ τέτοιο τρόπο στε ν μ παρουσιάζει χάσματα, κεν κα πλαδαρότητα. χει ρμονικ δέσιμο μορφς κα περιεχομένου. Εναι τέλεια γλώσσα, πως ατολεξε τν χαρακτηρίζει θεόσοφος Γέροντας.
γιος Πορφύριος συνιστ πομον στ διαδικασία ξοικειώσεως μ τν πρωτότυπη κκλησιαστικ γλώσσα: «Πρέπει ν κάνεις πομον κα ν περιμένεις. Μ νομίζεις τι μόλις πς στ μοναστήρι θ μάθεις κε ν λατρεύεις τν Θεό. Πρέπει π τώρα, στ σπίτι, ν μάθεις πς ν λατρεύεις τν Θεό.χεις Παρακλητική, Πεντηκοστάριο, ρολόγιο; Ν διαβάζεις καθαρ μ τ ν κα μ τ σίγμα. σες χετε μάθει τώρα τν Δημοτικ κα δυσκολεύεσθε ν διαβάζετε καθαρά. γ μαθα ν τ λέω λόκληρα, χωρς ν παραλείπω τ ν κα τ σίγμα π τ Ψαλτήρι» (Μαθητεύοντας στν Γέροντα Πορφύριο, κδ. Σταμούλη, θήνα 2011, σελ. 340). ς προσέξουμε διαιτέρως τ θέμα τς πομονς πο συνιστ Γέροντας σον φορ τν ξοικείωση μ τ Λειτουργικ γλώσσα. σύγχρονος νθρωπος, κα δ σύγχρονος νέος εναι κρως νυπόμονοι: θέλουν ν κατανοον τ πάντα μ τν πρώτη ματιά! Τοτο μως εναι δύνατον χι μόνο σον φορ τ Λειτουργικ γλώσσα, λλ κα σον φορ τς πιστμες κα τς Τέχνες. Δν μπορες ν καταλάβεις νώτερα μαθηματικά, χωρς ν χει προηγηθε καν μαθηματικ παιδεία κα ξάσκηση. μοίως δν μπορες ν καταλάβεις σ βάθος μι φούγκα το Μπχ χωρς τν κατάλληλη μουσικ παιδεία. Τί λέγω; Οτε να ποδοσφαιρικ γώνα δν μπορες ν κτιμήσεις χωρς τν παραίτητη ποδοσφαιρικ παιδεία! Κα μως μερικο παιτον ν κατανοον μ τ πρτο τ Λατρεία καί, ε δυνατόν, κόπως! Λς κα εναι δυνατν τοτο!
Πέρα π τν πομον θεόσοφος γιος Πορφύριος συνιστοσε κα τν προσοχ στν νάγνωση τν Λειτουργικν βιβλίων. Προσοχ κα καθαρότητα/εκρίνεια στν νάγνωση. Ατ εναι τ μυστικ πο παιτονται γι τν ξοικείωση μ τ Λειτουργικ γλώσσα. Τ συνοψίζουμε: πομονή, κανς χρόνος, προετοιμασία στ σπίτι, προσοχ κα καθαρότητα στν νάγνωση: «Ν διαβάζεις τος Κανόνες τν γίων κα τς Παρακλητικς. Ν μβαθύνεις στς λέξεις. Πολλς φορς προσευχόμαστε χωρς ν προσευχόμαστε κα διαβάζουμε χωρς ν διαβάζουμε. Ατο πο τ γραψαν ταν γιοι ποιηταί, θεοφώτιστοι. Πρ μερν, το γίου ωάννου το Θεολόγου, πήγαμε μία βόλτα κα βάλαμε κάποιον ν μς διαβάσει τν κανόνα το γίου. Π, π τί μεγαλυνάρια, τί θεοτοκία ταν κενα! Τί θεολογία κρυβαν! ν τ διάβαζες κα σ πως μο τ διάβασαν μένα, τότε χαλάλι σου!
Τ Θεοτοκάριον τ χεις;
(κείνη τν στιγμ Γέροντας πρε μι χαρ κα μ ραία κατακάθαρη φων ρχισε ν ψάλλει π τ τηλέφωνο). “Χαίροις μετ Θεν Θεός, τ δευτερεία τς Τριάδος χουσα”.
Τος γονες μας μπορε ν μν τος γνωρίσαμε, μπορε ν εναι μακριά. Γι μς γονες εναι Χριστς κα Παναγίτσα, πάνω π᾿ λα εναι ο οράνιοι γονες.
Σο τ παναλαμβάνω, τώρα εναι νάγκη ν μελετς μ προσοχ τος κανόνες. γ ,τι εμαι, σ᾿ ατ τ φείλω. Ατ εναι εχαρίστησίς μου, τ γαλλίαμά μου. κε βρίσκω τρόπους πς ν νικήσω.χω να ασθημα πς δν νταποκρίνομαι στν γάπη το Θεο. κόσμος λέει πς εμαι καλός, λλ γ δν εμαι. Στενοχωριέμαι, θέλω ν τν γαπήσω περισότερο.
κου, κε πο διάβαζεις, κορούλα μου, μα βρες κανένα ραο κομμάτι, ν μ παίρνεις τηλέφωνο κα ν μο τ διαβάζεις. Σ παρακαλ, ατ ν τ κάνεις σν πακοή.
Κάποιος ρθε κα μο επε:
-Γέροντα, διάβασα λη τν Παλαι κα τν Καιν Διαθήκη. Καλ κανα;
-Γέμισες τν έρα λόγια, το επα. Τίποτε δν κανες.
Ατς περίμενε ν το π “μπράβο!”.
Μο φεραν τν τέταρτο τόμο τς Φιλοκαλίας. Ατν διαβάζω τώρα. Θες θ μ κρίνει. Θ μο πε: γ βάζω λον τν κόσμο ν σ γαπάει κα σ τίποτε δν κάνεις» (Μαθητεύοντας στν Γέροντα Πορφύριο, κδ. Σταμούλη, θήνα 2011, σελ. 385-387).
Ατ πο συμβουλεύει τος λλους γι τν ξοικείωση μ τν Λειτουργικ γλώσσα τ φήρμοσε πρτος στν αυτό του Πορφύριος κα μολονότι, λιγογράμματος, εχε θαυματ ποτελέσματα. ς δομε πς ξιστορε διος τν πορεία ατή: «Διάβαζα πολύ... μουν πολ μελετηρός. Μυστικς διάβαζα. Ξέκλεβα χρόνο, που μποροσα. μαθα π᾿ ξω τ εαγγέλιο το Ματθαίου, το Λουκ κα τ μισ το ωάννη. πίσης τος Ψαλμούς. Μελετοσα τος Πατέρες. Πολ διάβαζα. κανα πνευματικ ργασία. Κα ν ξέρεις τι γ γράμματα δν ξερα. Μόλις τς Β´ Δημοτικο μουνα. ταν πρωτοπγα στ Μοναστήρι, μο δίνουν στν σπεριν τ Ψαλτήρι ν διαβάσω. γ ρχισα ν συλλαβίζω “Μα-κά-ρι-ος -νήρ”. Καλά, μο λένε, φτάνει. Θ πάρεις τ Ψαλτήρι, θ τ διαβάζεις καλ ν τ μάθεις. Θ διαβάζεις κα τ συναξάρια τν γίων. Τίποτε λλο. Διάβαζα λλ δν καταλάβαινα. Λεξικ δν εχα. Π.χ. δν ξερα τι οκος θ πε σπίτι. τσι ερισκα τν δια λέξη κα λλο, κα π τ συμφραζόμενα ερισκα τ νόημα τν λέξεων. πεστήθιζα κομμάτια λόκληρα, καθς τρεχα στ βράχια, τ πήγγειλα δυνατά, μ νόημα» (Γέροντος Πορφυρίου ερομονάχου, νθολόγιο συμβουλν, κδόσεις Μεταμόρφωσις το Σωτρος, Μήλεσι ττικς, Γ´ κδοσις, ούνιος 2003, σελ. 137). Βλέπουμε πς π. Πορφύριος μαθε τ ερ γράμματα κα μάλιστα π᾿ ξω. Κα ν σκεφθε κανες τι δν εχε τ παραίτητα βοηθήματα, π.χ. Λεξικά. σύγχρονος πιστς κα μάλιστα σύγχρονος νέος κατ κανόνα κα περισσότερα γράμματα ξέρουν, δηλαδ νώτερη μόρφωση χουν π τν Δευτέρα Δημοτικο, κα πληθώρα χουν βοηθημάτων, π.χ. Λεξικ κα πολλς μεταφράσεις τς Θ. Λειτουργίας, τς Καινς κα Παλαις Διαθήκης κα ρκετν κολουθιν τς κκλησίας, στε ν μ χουν καμμία δικαιολογία ταν σχυρίζονται τι δν καταλαβαίνουν τ γλώσσα τς Θ. Λειτουργίας.
γιος Πορφύριος μ τν πιμέλεια κα τν νθεο ζλο του γι τ ερ γράμματα ξερε π᾿ ξω ρισμένες κολουθίες τς κκλησίας, πως διαπιστώνουμε π τ κάτωθι περιστατικ τς ζως του: «Μερικς φορές, κτς τν Θεοφανείων, μ φωνάζανε ν κάνω γιασμ στ σπίτια μ διάφορες εκαιρίες. Μι φορ μο συνέβηκε τ ξς. ταν κατοχ κι γ μουν στν Πολυκλινική. λθε κάποιος κπρόσωπος το ρυθρο Σταυρο, ν μ πάρει ν πμε γι γιασμό. - , το λέω, πρέπει ν πάρετε παπ π᾿ τν γιο Κωνσταντνο- ατ ταν νορία του. - χι, λέει, θ λθεις σύ. πάρχει λόγος καί, θέλεις δν θέλεις, θ λθεις στν 3ης Σεπτεμβρίου! Κι γ καημένος τν κολούθησα, παίρνοντας μαζί μου τ Σταυρό, τ πανωκαλύμμαυχο κα τ καλ τ ράσο. ταν φθάσαμε, τ χασα! Βρέθηκα μπροστά σε κόσμο μορφωμένο, κυρίες, κυρίους, στν πρύτανη το Πανεπιστημίου, πο δίδασκε τ φιλοσοφία -Βέης, νομίζω, ταν τ νομά του. Μόλις μπκα μέσα, παρουσιάστηκα μ θάρρος κα χαιρέτησα. λλ βιβλίο δν εχα πάρει, κι γ γράμματος. -Ν κάνομε γιασμό, τος λέω. Μ᾿ πιασε τρεμούλα πο τος εδα καλοντυμένους, μ τος δίσκους γεμάτους πιδόρπια σ᾿ ποχ κατοχς. Φόρεσα τ ράσο, τ πανωκαλύμμαυχο, πρα τ Σταυρό. ρχισα τν γιασμ χωρς βιβλίο, πρα θάρρος κα τ λεγα καθαρά, μία-μία τς λέξεις. Μετ τ λεγα καλύτερα, λλ κοίταζα μόνο τ λεκάνη...Τ λεγα σν δεσπότης. ταν τελείωσα τν γιασμό, δν πγα ν τος γιάσω -πολλο δν τ θέλουν ατό- λλ βάστηξα τ Σταυρ κα κοίταγα ποις θ λθει. Κι λθε πρτος πουργς κα μετ ο λλοι... Εχα, μως, τ ασθημα συνέχεια τι εμαι γράμματος. Πρν φύγω, κανα κι να σταυρ στν έρα, τος ελόγησα, επα, “καλημέρα, παιδιά!”. Κα ταν κα καθηγητα το Πανεπιστημίου! - εχ ατ ταν πολ μεγαλοπρεπής, επε κύριος πρύτανης, πολ εχαριστήθηκα. Χάρηκα πολ μ τν γιασμό, πο τ επες λα τόσο καλ κι π᾿ ξω. Θεολόγος εσαι; κανες, μως, να λάθος στ Εαγγέλιο. Επες “γις γένετο”, ν εναι “γίνετο”.- Σς εχαριστ, το λέω. Εμαι γράμματος» (Γέροντος Πορφυρίου Καυσοκαλυβίτου, Βίος κα λόγοι, ερ Μον Χρυσοπηγς, Χανι 2004, σελ. 149-150-151).
σαύτως να πνευματικό του τέκνο γράφει: «Στ νυχτεριν Λειτουργία το Πάσχα, ταν ρχόταν ρα ν πε τν περίφημο Κατηχητικ Λόγο το γίου ωάννου το Χρυσοστόμου, δημιουργετο πρωτοφανς συγκίνηση κα ερς νθουσιασμός. Τν λόγο τν πήγγελε π στήθους, ργά, πίσημα, ραιότατα. λους τος λόγους το ερο Χρυσοστόμου τος γαποσε, λλ ατν εδικ τν περαγαποσε. Τν λεγε, λοιπόν, ργ-ργά, πιβλητικά, χωρς ν κρατε φυλλάδα, παρ μόνο τν πασχαλιν λαμπάδα. Τ ποκορύφωμα το μεγαλείου ταν στς φράσεις: “ δης φησιν, πικράνθη, συναντήσας σοι κάτω. πικράνθη κα γρ κατηργήθη...” νεπανάληπτες ερς συγκινήσεις. Κάθε κκλησιαστικ εχή, κάθε νάγνωση ερο κειμένου, τν ελαβετο. πρεπε ν λεχθον μ τν καλύτερο τρόπο. Σ᾿ λη του τ ζω βοήθησε ναρίθμητους ερες, μοναχούς, ψάλτες, ναγνστες, ν ψάλλουν κα ν διαβάζουν μ τν πι ραο τρόπο, ντάξιο το Θεο» (Κλείτου ωαννίδη, Γέρων Πορφύριος. Μαρτυρίες κα μπειρίες, κδοση ερο Γυναικείου συχαστηρίου Μεταμόρφωσις το Σωτρος, θήνα 2009, σελ. 93).
Εναι χαρακτηριστικ τι Σεβασμιώτατος π. Ερηναος Μπούλοβιτς γράφει γι τν ερύτατη γνώση τς γίας Γραφς πο κατεχε γιος Πορφύριος: «Κάτι, πο τονίζω πάντα, εναι τι Γέρων Πορφύριος ταν κα βαθς θεολόγος. Μελετοσε τ λόγο το Θεο μέρα κα νύκτα, π τ νεότητά του. Κι ν διδάσκω τν Καιν Διαθήκη στ Θεολογικ Σχολή, πολλς φορς ντροπιαζόμουν μπροστά του, ταν νέφερε σωρηδν παραθέματα π διάφορα βιβλία τς Παλαις Διαθήκης, ν τν Καιν Διαθήκη τ γνώριζε σχεδν π᾿ ξω. λλ κα ο ρμηνεες, πο διδε, σαν καρπο κα ναγνωσμάτων» (Μητροπολίτου Μπάτσκας Ερηναίου, “ γιος Πορφύριος πως τν γνώρισα”, στν ρθόδοξη Μαρτυρία, ριθμς τεύχους 113, Λευκωσία, Φθινόπωρο 2017, σελ. 11).
θεοφώτιστος Γέροντας συνεχς παρακινοσε τ πνευματικ τέκνα του ν ντρυφον στ ερ βιβλία τς κκλησίας: «λα τ᾿ για βιβλία τς κκλησίας μας, Παρακλητική, τ ρολόγιο, τ Ψαλτήρι, τ Μηναα περιέχουν λόγια για, ρωτικ πρς τν Χριστό μας. Ν τ διαβάζετε μ χαρ κα γάπη κα γαλλίαση. ταν δοθετε σ᾿ ατ τν προσπάθεια μ λαχτάρα, ψυχή σας θ᾿ γιάζεται μ τρόπο παλό, μυστικό, χωρς ν τ καταλαβαίνετε» (Γέροντος Πορφυρίου Καυσοκαλυβίτου, Λόγοι περ πνευματικς ζως, ερ Μον Χρυσοπηγς, Χανι 2010, σελ. 21). Τ βιβλία ατ εναι τ “Πανεπιστήμιο τς κκλησίάς” μας, πως λεγε (Γέροντος Πορφυρίου Καυσοκαλυβίτου, Βίος κα λόγοι, ερ Μον Χρυσοπηγς, Χανι 2004, σελ. 178).
κόμη γιος Πορφύριος συμβουλεύει ν κάνουμε συλλογ π νθεες λέξεις πο κφράζουν τν θεο ρωτα: «Ο μνοι κα τ τροπάρια τς κκλησίας μας εναι γεμάτα μ θεο ρωτα. κοστε τί λέει στν κανόνα το γίου ποστόλου Τιμοθέου:
“Ποθήσας θερμς τν φετν τ κρότατον
Κα
δι᾿ γάπης συγκραθες
Πόθ
κατάλληλον ζων μετλθες, θεόληπτε,
Δι
παντός σου κατοπτεύων τν ρωτα
Κα
τς ατο θεωρίας πιμπλάμενος”.
“Συγκραθες” σημαίνει γίνεσαι να, νώνεσαι μ τν ρωμένο. Κα “πιμπλάμενος”, π τ “πίμπλημι”, σημαίνει γεμίζω, χορταίνω. , λέξεις σπουδαες! Ν κάνετε συλλογ π τέτοιες λέξεις, πο δείχνουν τ θεία γάπη, τ θεία τρέλα. Δν τς χορταίνεις!» (Γέροντος Πορφυρίου Καυσοκαλυβίτου, Βίος κα λόγοι, ερ Μον Χρυσοπηγς, Χανι 2004, σελ. 226-227).
Χαρακτηριστικ εναι κα ατ πο γράφει μία στεν γνώριμός του: «Σχολιασμς κολουθίας σύγχρονου ποιητ. - Δν εναι δικά του κα φαίνεται ατό. Τ ξέρει τ λόγια καλ κα τ δανείζεται. λλ δν εναι π μέσα του. π. Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης, ντιθέτως εναι θεόπνευστος. Ζητ ν το διαβάσω τος αμβικος στίχους. Το ρέσουν πίσης γι τν πυκνότητα κα εστοχία. Γι ν βρε τν ρμηνεία τν λέξεων θυμται τ χρήση τους σ λλα τροπάρια κείμενα κκλησιαστικά» (ννας Κωστάκου, Συνομιλώντας μ τν Γέροντα Πορφύριο, 2η κδοση, κδόσεις Μεταμόρφωσις το Σωτρος, Μήλεσι 2014, σελ. 110)
γιος Πορφύριος εχε μεγάλη γνοια γι ν μάθουν τ παιδι τν ρχαία γλώσσα: «-Χθς μιλήσανε στν “Παρνασσό”. Κα τί ραα πράγματα επαν! Τ εχε πάρει τ ραδιόφωνο. Προσπαθον τώρα ν παναφέρουν τ ρχαα λληνικά. γ λέω, δν μπορε, θ τ φέρουνε τ γλώσσα πάλι. τσι πο πμε, τ παιδι στν κκλησία ρχίζουν ν μν καταλαβαίνουν τ Εαγγέλιο. Πολ σχημο πράγμα. μένα κλωτσάει καρδιά μου. Πρέπει ν φωνάξομε τώρα κα ν τονίσομε τι δν πρέπει ν ξεχάσομε τν λληνικ γλώσσα... Μεγάλα συγχαρητήρια νήκουν στν καθηγητ γι τν προσπάθεια πο κανε ν διατηρήσει τ γλώσσα τν Εαγγελίων κα τν Πατέρων, λλ κα γι τ σοφία πο μεταχειρίστηκε... λλ ναίμακτα, πλά, παλά, σιωπηλ γωνίζεται ν κάνει τ λληνόπουλα ν γαπήσουν τ γλώσσα τν προγόνων τος» (Γέροντος Πορφυρίου Καυσοκαλυβίτου, Λόγοι περ πνευματικς ζως, ερ Μον Χρυσοπηγς, Χανι 2010, σελ. 105-106).
Εναι χαρακτηριστικ τι γιος Γέροντας θεωροσε πς ρισμένοι σκοτεινο κύκλοι περγάζονται μυστικ τν καταστροφ τς λλάδος πονομεύοντας τν συνέχεια κα ρτιότητα τς λληνικς γλώσσας. Θεωροσε τι γλωσσικ πτώχευση συνεπάγεται πνευματικ κα διανοητικ πτώχευση το δίου το λληνικο λαο: «-ντίχριστοι πολλο γεγόνασι. Ασθάνομαι πόσο ντονα ργάζονται μυστικ γι τν καταστροφ τς λλάδος. ρχίσανε μ τν γλώσσα. σο ξεπέφτει γλώσσα, τόσο ξεπέφτει λαός. Λένε τι θέλουν ν εκολύνουν τ παιδιά. λλ- ατ δν εναι σωστό. Τ παιδι κα πάλι δν θ μάθουν γράμματα, γιατ λλο εναι τ ατιο. Τ ατιο εναι ρφάνια, λλειψη το πατέρα. πομάκρυνση π τν Θεό. Ατ δίνει τόπο στν παλαι νθρωπο πο μπερδεύεται μ τν νέο κα κάνει μπερδεμένη τν ψυχ» (ερν Γυναικεον συχαστήριον Μεταμόρφωσις το Σωτρος, π τ σημειωματάριο νς ποτακτικο, τ. Α´, κδόσεις Μεταμόρφωσις το Σωτρος, Μήλεσι 2016, σελ. 70-71).
Τέλος πρέπει ν σημειώσουμε πς σιός μας τρεφε γάπη κα συμπάθεια στν ρχαία λλάδα κα στος ρχαίους λληνες. κτιμοσε τν προσπάθεια τν ρχαίων λλήνων, νεκπλήρωτη βέβαια, γι θεογνωσία, τν ποία κπλήρωσε Χριστός. πως γράφει μία μαθήτριά του « Γέροντας βλεπε κα συμπαθοσε τς νεπιτυχες προσπάθειες τν ρχαίων ν πλησιάσουν τν Θεό. Στν σώτερη ατ ναζήτησή τους, λεγε, δωσε πάντηση Χριστς» (ννας Κωστάκου, Συνομιλώντας μ τν Γέροντα Πορφύριο, 2η κδοση, κδόσεις Μεταμόρφωσις το Σωτρος, Μήλεσι 2014, σελ. 52).
ς δομε δύο μαρτυρίες πο καθιστον φανερ τν κτίμηση το Γέροντος στν ρχαία λλάδα: «Στν Δωδώνη καθόμαστε κάτω π τν ερ δρ. νας π τος συνταξιδιτες μας διαβάζει π ναν δηγ πς λειτουργοσε τ μαντεο. Γέροντας λέει: Τν ανουάριο εχαν κα ο ρχαοι τ πιφάνια. Μετ γιναν τ Θεοφάνια. Δν εναι πς τ πήραμε π κείνους. Τ δικά μας εναι ποκάλυψη. λλ ταν κα τότε κάτι, πς τ επες Π.;
- σπερματικς λόγος;
- Ναί. Ψάχνανε. Εχαν κάποια διαίσθηση. λλ λα ταν στν σκιά. Σ μς ρθε Χριστς κα τ φανέρωσε» (ννας Κωστάκου, Συνομιλώντας μ τν Γέροντα Πορφύριο, 2η κδοση, κδόσεις Μεταμόρφωσις το Σωτρος, Μήλεσι 2014, σελ. 51). Κα «Κάποια στιγμ το επα κενο τ Πεντζικικό, πς ν δ μάθεις τν θεολογία το μήρου δ θ καταλάβεις τν θεολογία τν Πατέρων, κα πρόσθεσα πς ατ ταν λίγο περβολικό. Κα Γέροντας: , μένα μ᾿ ρέσει πολ ατό. τσι εναι. χει σχέση κείνη θεολογία μ τούτη» (ννας Κωστάκου, Συνομιλώντας μ τν Γέροντα Πορφύριο, 2η κδοση, κδόσεις Μεταμόρφωσις το Σωτρος, Μήλεσι 2014, σελ. 51-52). Νομίζω πς πρεπε ν ζητήσει συνομιλήτριά του ν τ διευκρινίσει ατ περισσότερο, διότι ντως εναι πολ τολμηρό.
κ τν νωτέρω διαπιστώνουμε τν μεγάλη γάπη κα κτίμηση πο τρεφε θεοφώτιστος Γέροντας γι τν ρχαία λληνικ γλώσσα κα δ γι τν ρχαιόμορφη κκλησιαστικ γλώσσα. Βλέπει κανες κα τν ερ γωνία πο εχε γιός μας γι τ διατήρησή της. Λυπόταν ταν βλεπε τ λληνόπουλα ν μ εναι σ θέση ν κατανοον παρκς τ Εαγγέλιο. Πίστευε κράδαντα στν γιαστικ δύναμη κα λειτουργία της. εαίσθητη κα τρυφερ ψυχή του πονοσε ταν διαπίστωνε τν ποβάθμιση τς γλωσσικς, πομένως κα σκεπτικς, κανότητας τν λλήνων.

πηγή: ντίφωνο



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Τα σχόλια σας θα πρέπει να αναφέρονται στη συγκεκριμένη ανάρτηση και να διατυπώνονται κόσμια ακόμα και αν διαφωνείτε.

Παρακαλούμε να χρησιμοποιείτε ελληνικούς χαρακτήρες.