Μετάνοια και εξομολόγηση

https://www.youtube.com/watch?v=Jf1VmrOSGaI

Ο δρόμος, ο οποίος οδηγεί τον άνθρωπο στον Παράδεισο, είναι η μετάνοια, με βάση τον Όσιο Ιωάννη της Κλίμακος. Συνεπώς, κάθε Χριστιανός πρέπει να βαδίσει την «ὁδὸν τῆς μετανοίας», ώστε να φτάσει στην αγκαλιά του Χριστού, να κερδίσει την αιώνια ζωή. Έτσι εξηγείται το γιατί στην έναρξη της διδασκαλίας Του ο Κύριος ξεκινά με την λέξη μετάνοια, «Μετανοεῖτε, ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» (Μτ. 4,17).

Το ίδιο ακριβώς κάνει λίγο καιρό πριν ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, αρχίζει το δημόσιο κήρυγμα με την ίδια αναφορά στην μετάνοια (Μτ. 3,2). Συνεπώς, ο Χριστός πρώτα καλεί τους ανθρώπους να μετανοήσουν και έπειτα τους διδάσκει τις αρετές, την αγάπη, την ταπείνωση, την δικαιοσύνη.

Και όπως ξεκίνησε την διδασκαλία Του ο Χριστός με την λέξη μετάνοια, με την ίδια λέξη την τελείωσε μετά την Ανάσταση: «…κηρυχθῆναι ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ μετάνοιαν καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν εἰς πάντα τὰ ἔθνη» (Λκ. 24,47). Το ίδιο οφείλουν όλοι οι κληρικοί και ποιμένες της Εκκλησίας να κάνουν, να διδάσκουν μετάνοια στον λαό, έστω και αν κάποιοι δυσαρεστούνται.

Μετάνοια στον κόσμο δίδαξαν και οι άγιοι Απόστολοι. Μετά το συγκλονιστικό γεγονός της Πεντηκοστής αρχίζει και η διδασκαλία των αγίων Αποστόλων. Στο πρώτο κήρυγμα, το οποίο πραγματοποίησε ο Απόστολος Πέτρος στα Ιεροσόλυμα, ο κόσμος συγκινήθηκε και ρωτούσε τον Πέτρο και τους άλλους Αποστόλους τί πρέπει να κάνει. Και αμέσως ο Πέτρος απάντησε: «μετανοήστε και βαπτισθείτε» (Πράξ. 2,38).

Τί είναι, όμως, μετάνοια; Ως λέξη είναι σύνθετη, μετά και νους. Μετανοώ σημαίνει αλλάζω νου, μυαλό, σκέφτομαι διαφορετικά, αποκτώ άλλη νοοτροπία. Οπότε, ο ίδιος ο Θεός μάς ζητά να αλλάξουμε μέσα μας, να μη σκεφτόμαστε όπως θέλουμε εμείς, με βάση τις επιθυμίες μας ή με βάση την γνώμη της κοινωνίας.

Πρέπει να αλλάξουμε και να σκεφτόμαστε όπως θέλει ο Θεός. Μέσα στο μυαλό μας να υπάρχουν μόνο οι εντολές του Θεού, όχι οι δικές μας αμαρτωλές επιθυμίες. Κατά κάποιον τρόπο, ο άνθρωπος που γνωρίζει τον Χριστό και μετανοεί, πεθαίνει! Πεθαίνει ο παλαιός άνθρωπος, ο οποίος ζούσε αδιάφορα ή εχθρικά προς τον Θεό. Και αμέσως γεννιέται ένας νέος άνθρωπος, ο οποίος νοιάζεται για το τί θέλει ο Θεός, ζει για να εκπληρώνει τις εντολές του Θεού (Γαλ. 2,20).

Αυτό είναι το μυστήριο της μετάνοιας, η μεταμόρφωση του κάθε ανθρώπου, η οριστική ρήξη με το αμαρτωλό παρελθόν. Αυτό ακριβώς συμβαίνει όταν βαπτίζεται ένας άνθρωπος, βυθίζεται στο αγιασμένο νερό, που συμβολίζει την ταφή (Ρωμ. 6,3), και ανασταίνεται, γίνεται Χριστιανός, ανήκει στον Χριστό πλέον, όχι στον εαυτό του.

Η μετάνοια είναι μια θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στον Χριστιανό και τον μη Χριστιανό. Ο Χριστιανός ζει για να τηρεί τις εντολές του Χριστού. Ο μη Χριστιανός ζει για να εκπληρώνει το προσωπικό του θέλημα, κινείται με βάση τον εγωισμό του ή τις εντολές των άλλων ανθρώπων. Μεγάλο εμπόδιο στην πορεία της μετάνοιας είναι η φοβερή και απατηλή ιδέα ότι είμαστε καθαροί στην ψυχή και ότι δεν έχουμε αμαρτίες. Δυστυχώς υπάρχουν Χριστιανοί, οι οποίοι έχουν τέτοια πνευματική άγνοια, ώστε να πιστεύουν ότι δεν έχουν κάνει αμαρτίες στην ζωή τους και δεν έχουν ανάγκη από μετάνοια.

Επιπλέον, όταν τους επισημάνει κανείς ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει, συνήθως απαντούν: «Δεν έχω κλέψει, δεν έχω σκοτώσει, δεν έχω κάνει κακό σε άνθρωπο, άρα δεν έχω αμαρτίες»! Εδώ φαίνεται ξεκάθαρα ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν διαβάσει στην ζωή τους την Αγία Γραφή, δεν έχουν καταλάβει καν τί σημαίνει η λέξη αμαρτία.

Άραγε μπορεί να μείνει ένας άνθρωπος αναμάρτητος; Η απάντηση του Θεού είναι αρνητική, δυστυχώς δεν γίνεται. Εάν πούμε ότι δεν έχουμε αμαρτία, κοροϊδεύουμε τον εαυτό μας, δεν υπάρχει η αλήθεια μέσα μας (Α΄ Ιω. 1,8) και είναι σαν να βγάζουμε ψεύτη τον Θεό, όπως αναφέρει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης (Α΄ Ιω. 1,10). Ομοίως, ο Απόστολος Παύλος μάς ξεκαθαρίζει: «Πάντας ὑφ’ ἁμαρτίαν εἶναι» (Ρωμ. 3,9) και «πάντες ἥμαρτον καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ» (Ρωμ. 3,23).

Αυτό, ασφαλώς, το έχει επισημάνει ο Θεός ήδη στην Παλαιά Διαθήκη. «Τίς γὰρ καθαρὸς ἔσται ἀπὸ ῥύπου; ἀλλ’ οὐθείς» (Ιώβ 14,4). Ο άνθρωπος δεν μπορεί να μείνει αναμάρτητος, ακόμη και αν η ζωή του στην Γη είναι μόνο μία μέρα! Το ίδιο βλέπουμε και στο βιβλίο του Εκκλησιαστή (7,20). Επομένως, αν διαβάζαμε την Βίβλο, δεν θα τολμούσαμε να πούμε ποτέ ότι είμαστε αναμάρτητοι.

Εφόσον, επομένως, κάθε άνθρωπος είναι αμαρτωλός, πρέπει να μετανοεί για τις αμαρτίες του και να ζητά το έλεος του Θεού, για να συγχωρεθεί. Η συγχώρηση, η άφεση των αμαρτιών έρχεται στον μετανοημένο άνθρωπο, μέσω του μυστηρίου της βάπτισης, όπου η Θεία Χάρη σβήνει όλες τις αμαρτίες, ξεπλένει την ψυχή του ανθρώπου.

Ωστόσο, η βάπτιση είναι μυστήριο μη επαναλαμβανόμενο, μία φορά μόνο βαπτίζεται κάθε άνθρωπος. Μετά την βάπτιση, ο Θεός μάς έδωσε ένα άλλο μυστήριο για να καθαρίζει η ψυχή μας, το μυστήριο της εξομολόγησης. Εδώ πρέπει να θίξουμε άλλο ένα πνευματικό αγκάθι, το γεγονός ότι πολλοί Χριστιανοί αρνούνται να εξομολογηθούν.

Κάποιοι, μάλιστα, φτάνουν σε σημείο να ρωτούν: «πού λέει ο Χριστός να εξομολογούμαστε;». Η απάντηση, εννοείται, θα δοθεί μέσω της Αγίας Γραφής. Όταν ο Θεός έδωσε εντολή στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο να πάει στον Ιορδάνη ποταμό, ώστε να αρχίσει το κήρυγμα, του έδωσε και εντολή να βαπτίζει τους Εβραίους, για να συγχωρεθούν οι αμαρτίες τους. Εκεί, την ώρα της βάπτισης στον Ιορδάνη, οι Ιουδαίοι εξομολογούνταν τις αμαρτίες τους (Μρ. 1,5).

Επομένως, με το βάπτισμα του Ιωάννη αρχίζει το μυστήριο της μετάνοιας και της εξομολόγησης (Πράξ. 19,4), ενώ με το βάπτισμα του Χριστού, το οποίο τελεί η Εκκλησία μέχρι σήμερα, αρχίζει το βάπτισμα της σωτηρίας, της ένταξής μας στο σώμα του Χριστού. Εντούτοις, το στοιχείο της άφεσης των αμαρτιών διατηρείται και στο βάπτισμα της Εκκλησίας.

Η συγχώρηση των αμαρτιών έχει βαθύτερο θεολογικό περιεχόμενο. Ο Θεός, στην Παλαιά Διαθήκη, όρισε να εξαγορεύουν οι Εβραίοι τις αμαρτίες τους (Αρ. 5,7), να αποκαθιστούν την ζημιά που έκαναν και έπειτα να γίνονται θυσίες ζώων (Λευιτ. 17,11 και Εβρ. 9,22), ώστε μέσα από το αίμα των ζώων (αἱματεκχυσία) να έρχεται η άφεση των αμαρτιών.

Αυτές οι θυσίες στην προ Χριστού εποχή ήταν προεικόνιση της θυσίας του ίδιου του Υιού του Θεού στην Καινή Διαθήκη, της Σταύρωσης του Χριστού. Και από την σταυρική θυσία και έπειτα, το αίμα του Ιησού Χριστού μάς καθαρίζει από κάθε αμαρτία (Α΄ Ιω. 1,7).

Πρέπει, όμως, και εμείς οι Χριστιανοί να ομολογούμε τις αμαρτίες μας, για να μας συγχωρέσει ο Θεός και να μας καθαρίσει (Α΄ Ιω. 1,9). Και την εξουσία για άφεση αμαρτιών την παρέδωσε ο Χριστός στους Μαθητές και Αποστόλους Του (Ιω. 20,23 και Μτ. 18,18), οι οποίοι με την σειρά τους την μεταβίβασαν στους Επισκόπους και τους πρεσβυτέρους της Εκκλησίας.

Με αυτόν τον τρόπο έφτασε η άφεση των αμαρτιών μέχρι σήμερα. Όπως οι ιερείς έχουν εξουσία να τελέσουν το μυστήριο της βάπτισης, έχουν και την εξουσία να δίνουν άφεση αμαρτιών, με το μυστήριο της εξομολόγησης. Και είναι πολύτιμο να γνωρίζουμε ότι στην εξομολόγηση ομολογούμε και τις αμαρτωλές σκέψεις ή τα αμαρτωλά συναισθήματα, του εσωτερικού μας κόσμου.

Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι αρνούνται να πάνε στον ιερέα, τον εξομολόγο, να εξομολογηθούν. Δυστυχώς αυτοί οι αρνητές του μυστηρίου μιμούνται τους Φαρισαίους, οι οποίοι δεν μετανόησαν και αρνήθηκαν να πάνε στον Ιορδάνη, να εξομολογηθούν και να βαπτιστούν από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή (Μτ. 21,25). Και ο Χριστός αποστομώνει τους αμετανόητους Φαρισαίους, λέγοντας ότι υπήρξαν τελώνες και πόρνες που μετανόησαν και βαπτίστηκαν από τον Τίμιο Πρόδρομο (Μτ. 21,32), ενώ οι ίδιοι οι Φαρισαίοι τον απέρριψαν.

Ο άνθρωπος που αρνείται να μετανοήσει, αρνείται να παραδεχτεί τις αμαρτίες του, αρνείται την ουσία της διδασκαλίας του Χριστού, αρνείται την ίδια την σταυρική θυσία του Κυρίου. Συνεπώς ο άνθρωπος, ο οποίος δεν μετανοεί, δεν είναι Χριστιανός, όπως αντίστοιχα οι Φαρισαίοι δεν ήταν άνθρωποι του Θεού (Ρωμ. 9,6).

Στην μετάνοια είναι αφιερωμένη η δεύτερη Κυριακή του Τριωδίου κάθε χρόνο, η γνωστή ως Κυριακή του Ασώτου (Λκ. 15,11). Αυτή η παραβολή είναι ύμνος στην φιλευσπλαχνία του Θεού, μας θυμίζει ότι δεν υπάρχει ανθρώπινη αμαρτία, που να υπερβαίνει το έλεος του Θεού. Γι’ αυτό ο άνθρωπος, ο οποίος παρασύρεται σε αμαρτίες και παραβιάζει τον νόμο του Θεού, δεν πρέπει να απελπίζεται και να νομίζει ότι δεν υπάρχει ελπίδα, δεν υπάρχει επιστροφή.

Ο Θεός περιμένει κάθε παραστρατισμένο άνθρωπο να επιστρέψει, να μετανιώσει. Δεν επιθυμεί την καταστροφή του αμαρτωλού ανθρώπου, αλλά την σωτηρία του (Ιεζ. 18,32), να σωθούν όλοι και να γνωρίσουν την αλήθεια (Α΄ Τιμ. 2,4). Χαρά γίνεται στον Ουρανό, κάθε φορά που κάποιος άνθρωπος μετανοεί (Λκ. 15,7)! Και μέσα στα Ευαγγέλια βλέπουμε πολλές συγκινητικές περιπτώσεις μετάνοιας.

Μία από αυτές είναι ο Ζακχαίος (Λκ. 19,2), ο οποίος μετανοεί για τον ανήθικο τρόπο ζωής που είχε, πριν γνωρίσει τον Χριστό, και έπειτα ξεκινά την προσπάθεια να αποκαταστήσει τα λάθη του, να διορθώσει το κακό που έκανε στους συνανθρώπους του.

Υπάρχει όμως και η περίπτωση του εσταυρωμένου ληστή, ο οποίος μετανόησε πάνω στον σταυρό, λίγο πριν ξεψυχήσει. Ο ληστής δεν είχε τον χρόνο να διορθώσει κάποιο από τα εγκλήματα που έκανε. Δεν προλάβαινε να φέρει «καρπούς ἀξίους τῆς μετανοίας» (Λκ. 3,8). Παρόλα αυτά, ο Χριστός δέχεται την μετάνοια και την εξομολόγησή του, τον συγχωρεί και τον βάζει στον Παράδεισο (Λκ. 23,43). 

Κάθε Χριστιανός πρέπει να συνειδητοποιεί ότι είναι αμαρτωλός και ταυτόχρονα να θυμάται ότι ο Χριστός ήρθε στον κόσμο, για να καλέσει τους αμαρτωλούς σε μετάνοια (Μτ. 9,13). Ο ίδιος ο Απόστολος Παύλος το επαναλαμβάνει αυτό και ονομάζει τον εαυτό του ως τον πρώτο αμαρτωλό του κόσμου (Α΄ Τιμ. 1,15).

Αυτή είναι η πορεία του Χριστιανού, μετάνοια, εξομολόγηση και διαρκής διόρθωση, ώστε να τηρούμε τις εντολές του Θεού και τελικά να γίνουμε άγιοι (Α΄ Πέτρ. 1,16 και Λευιτ. 11,44), να οδηγηθούμε στον Παράδεισο. Αλλά, ταυτόχρονα, πρέπει να θυμόμαστε ότι ο Χριστός δεν θα μας βάλει με το ζόρι στον Παράδεισο!

Αν δεν μετανοήσουμε, αν διώξουμε τον Χριστό από την ζωή μας, θα οδηγηθούμε στην αιώνια κόλαση (Μτ. 25,41, Λκ. 13,5 και Β΄ Θεσ. 1,8). Και αυτό είναι το θλιβερό μήνυμα της Αποκάλυψης, ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θα μετανοούν (Αποκ. 9,20), θα αρνηθούν τον Χριστό και θα ακολουθήσουν τον Αντίχριστο. Ο Θεός να μας φυλάει και να μας δίνει μετάνοια.

 

Πατήρ Διονύσιος Κατσούλης

Εφημέριος Ι. Ν. Αγίας Παρασκευής Ν. Σμύρνης